Acil Durum Fonu Ne Kadarı Yeterlidir
Kısa cevap: Çoğu kişi için 3–6 aylık zorunlu gider tutarı yeterlidir. Geliri düzenli bir maaşlıysan alt sınıra, serbest çalışan veya tek gelirli bir haneysen üst sınıra yakın dur. Burada ölçü aylık gelirin değil, ay sonunda mutlaka ödemek zorunda olduğun masrafların toplamıdır.
Önce "zorunlu gider" tabanını hesapla
Acil fon oluşturma sürecinin ilk adımı, hedefin ne olduğunu netleştirmek. Bunun için toplam harcamanı değil, kesilmesi mümkün olmayan kalemleri topla.
- Kira veya konut kredisi taksiti
- Aidat, elektrik, su, doğalgaz, internet
- Market ve temel gıda
- Ulaşım veya araç yakıtı
- Kredi ve kredi kartı asgari yükümlülükleri
- Sigorta primleri
- Varsa okul, kreş, bakım giderleri
Tatil, dışarıda yemek, abonelikler, hediye bütçesi bu listeye girmez. İşsiz kaldığın ay bunları zaten kısarsın. Aylık bütçeni daha önce çıkarmadıysan, önce onu yapman hesabı çok kolaylaştırır.
Kaç ay saklamalısın?
Tek bir doğru rakam yok. Gelirinin ne kadar öngörülebilir olduğuna bak.
| Durum | Önerilen tampon |
|---|---|
| Kamu veya kadrolu, tek kişilik hane, borçsuz | 3 ay |
| Özel sektör, çift gelirli hane | 3–4 ay |
| Tek gelirli hane, çocuklu | 6 ay |
| Serbest çalışan, primli/komisyonlu gelir | 6–9 ay |
| İş değişikliği veya emekliliğe yakın dönem | 9–12 ay |
Ek yükseltme sebepleri: eski bir araba, yaşlanmakta olan ev, kronik sağlık durumu, sektöründe yüksek işten çıkarma riski. Bunlardan birkaçı üst üste geliyorsa bir kademe yukarı çık.
Sıfırdan başlıyorsan aşamalı ilerle
6 aylık hedef ilk bakışta ürkütücü görünür. Parçala.
- Mini tampon: Tek seferde bir lastik değişimini, diş tedavisini veya kombi arızasını karşılayacak kadar. Bu ilk adım seni kredi kartına başvurmaktan kurtarır.
- Bir aylık gider: Psikolojik olarak en önemli eşik. Gecikme faizi sarmalını kırar.
- Üç aylık gider: Asıl güvenlik hattı. İş arama süresini rahat geçirmeni sağlar.
- Hedef seviye: Tablodaki kendi satırına göre tamamla.
Her aşamayı ayrı bir hedef gibi kutla. Otomatik talimat kur; maaş günü hesap boşalmadan önce belirlediğin tutar tasarruf hesabına gitsin.
Parayı nerede tutmalı?
Acil fon yatırım değildir. Amacı getiri değil, erişilebilirlik ve nominal koruma. Üç kriter var: birkaç iş günü içinde nakde dönebilmeli, değeri dalgalanmamalı, çekerken ceza ödememelisin.
- Uygun: vadesiz veya kısa vadeli mevduat, likit/para piyasası fonu, kısa vadeli borçlanma araçları fonu.
- Kısmen uygun: kısa vadeli devlet tahvili, gecelik repo türü ürünler. Vadesi seni kilitliyorsa merdiven kur.
- Uygun değil: hisse senedi, kripto para, uzun vadeli fonlar, gayrimenkul, emeklilik birikimi. Bunların hepsi paraya en çok ihtiyaç duyacağın anda değer kaybetmiş olabilir.
Enflasyonun yüksek olduğu dönemde fonun eriyeceğini düşünüyorsan çözüm riskli varlığa kaçmak değil. Fonu düşük riskli faizli bir üründe tut ve hedef tutarı yılda bir kez güncelle. Getiri arayışını portföyünün geri kalanında yap; çeşitlendirme, risk toleransı ve fon seçimi konuları oraya ait.
Sık yapılan hatalar
- Ana hesapta tutmak. Gördüğün parayı harcarsın. Ayrı bir hesap aç, kartını cüzdanda taşıma.
- Gelirin katı olarak hesaplamak. Yüksek gelirli ama düşük harcamalıysan gereğinden fazla atıl para tutmuş olursun.
- Kredi kartı limitini fon saymak. Limit borçtur, tampon değildir.
- Doldurmadan yatırıma geçmek. Fon yokken piyasa düştüğünde hisseni zararına satmak zorunda kalırsın.
- Kullandıktan sonra yerine koymamak. Fon harcandıysa bir sonraki hedefin onu tamamlamaktır.
Yüksek faizli borcun varsa sıralama ne olmalı?
Kredi kartı gecikme faizi taşıyorsan mantık şu: önce küçük bir tampon oluştur, sonra tüm gücünle borcu kapat, ardından tam fonu tamamla. Sadece borca yüklenip sıfır nakitle kalmak işe yaramaz. İlk arızada yine karta dönersin ve döngü yeniden başlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Acil fon tam olarak neyi karşılar?
Gelir kaybı, beklenmedik sağlık gideri, zorunlu ev veya araç onarımı, ani seyahat gerektiren aile durumları. Planlanabilen hiçbir şey buraya girmez. Tatil, telefon değişimi, vergi ödemesi ayrı kalemlerdir; onlar için ayrı hedefli birikim yap.
Fonu kullandım, yatırımlarımı durdurmalı mıyım?
Zorunlu değil ama makul. Fon yeniden dolana kadar düzenli yatırım tutarını bir süre azaltıp farkı acil fona yönlendirebilirsin.
Emeklilik birikimimi acil fon olarak sayabilir miyim?
Hayır. Erken çıkışta hem devlet katkısından hem stopaj avantajından olursun. İkisi farklı ama